Üsküdar Üniversitesi Kurumsal Büyük Bilgi Koordinatörü Hakan Özdemir, 28 Ocak Bilgi Müdafaa Günü kapsamında datanın sadece toplanmasının değil, gerçek formda anlamlandırılmasının da hayati kıymette olduğunu anlattı.
Veri, dijital çağın yeni petrolü
Verinin neden “yeni petrol” olarak tanımlandığını açıklayan Hakan Özdemir, “Sanayi ihtilalinde petrol, makineleri çalıştıran ve ekonomiyi büyüten ana güçtü. Dijital ihtilalde ise bu güç ‘veri’dir. Lakin datayı petrolden ayıran kıymetli bir fark vardır. Petrol kullanıldıkça tükenir, data ise kullanıldıkça çoğalır ve pahalanır. Günümüzde finans, sıhhat, e-ticaret ve ulaşım üzere dalların tamamı, kararlarını artık sezgilerle değil, işlenmiş bilgilerle alıyor. Ham bilgi bedelsiz bir sayı yığınıdır; lakin işlendiğinde ‘bilgiye’ ve ‘içgörüye’ dönüşerek şirketlere ve ülkelere rekabet üstünlüğü sağlar.” dedi.
Asıl bilgi, farkında olmadan ürettiklerimiz
Bireylerin büyük kısmının sadece toplumsal medyada paylaşım yaptığında bilgi ürettiğini düşündüğünü tabir eden Hakan Özdemir, “Biz yalnızca fotoğraf paylaştığımızda yahut bildiri attığımızda bilgi ürettiğimizi sanıyoruz. Meğer ‘pasif veri’ dediğimiz devasa bir trafik var. Akıllı saatimizden kalp ritmimiz, navigasyondan süratimiz, e-ticaret sitelerinde fareyi hangi eserin üzerinde ne kadar beklettiğimiz bile kaydediliyor. Bilhassa ‘Nesnelerin İnterneti’ (IoT) dediğimiz akıllı mesken aygıtlarının yaygınlaşmasıyla, dijital ayak izimiz artık konutumuzun içine kadar girdi. Ürettiğimiz bilginin büyük çoğunluğu, biz ekranı kapattıktan sonra art planda akmaya devam ediyor.” diye konuştu.
Miktar değil, mana önemli
Veriyi bedelli kılan ögenin ölçü değil mana olduğunu vurgulayan Hakan Özdemir, “Geçmişte ‘Ne kadar çok bilgimiz varsa o kadar iyi’ anlayışı (Big Data) hakimdi. Bugün ise ‘Doğru ve pak veri’ (Smart Data) periyodu başladı. Milyarlarca gereksiz data satırı, sistemi yavaşlatmaktan diğer işe yaramaz. Değerli olan, bilgiler ortasındaki münasebetleri kurabilmek ve bir sonraki adımı öngörebilmektir. Bir marketin milyonlarca fiş bilgisine sahip olması değil; o fişlerden yola çıkarak müşterinin bebeğinin doğduğunu anlayıp ona uygun teklif sunabilmesi bilgiyi bedelli kılar.” biçiminde konuştu.
Siber hijyen eksikliğine dikkat!
Kişisel dataların en çok risk altında olduğu alanlara da dikkat çeken Hakan Özdemir, şöyle devam etti:
“En büyük risk, kaynağı meçhul taşınabilir uygulamalar ve açık Wi-Fi ağlarında. Bilhassa son devirde tanınan olan, fotoğrafınızı yükleyip sizi farklı karakterlere dönüştüren cümbüş uygulamaları, aslında dünyanın en büyük biyometrik data havuzlarını oluşturuyor. Bireylerin en sık yaptığı yanılgı ise ‘siber hijyen’ eksikliğidir; yani doğum tarihi üzere varsayım edilebilir şifreler kullanmak ve her uygulamaya düşünmeden kamera/rehber erişim müsaadesi vermektir.”
Dijital dünyada ücretsiz yok, takas var!
Ücretsiz uygulamaların işleyişine dair değerli bir hatırlatmada bulunan Hakan Özdemir, “Dijital iktisatta ‘bedava’ diye bir kavram yoktur, ‘takas’ vardır. Bir navigasyon uygulamasını fiyatsız kullanırsınız, karşılığında pozisyon bilginizi ve sürüş alışkanlıklarınızı verirsiniz. Bir iletileşme uygulamasını fiyatsız kullanırsınız, kiminle ne sıklıkla konuştuğunuzun bilgisini verirsiniz. Bu platformlar, kullanıcıyı bir ‘müşteri’ olarak değil, reklam verenlere sunulacak bir ‘hedef kitle’ olarak görür. Elhasıl, hizmetin bedelini kredi kartımızla değil, mahremiyetimizle ödüyoruz.”
Veri okuryazarlığı artık temel bir yurttaşlık becerisi
Deepfake görüntüler ve düzmece haberlerin yayılma suratına da değinen Hakan Özdemir, “Veri okuryazarlığı, dijital dünyada karşımıza çıkan bilginin kaynağını sorgulama, nasıl üretildiğini manaya ve bir grafiğin yahut istatistiğin bizi yanıltıp yanıltmadığını fark etme maharetidir. Bugün deepfake (yapay kurgu) görüntülerin ve uydurma haberlerin bu kadar süratli yayılmasının sebebi, teknolojik yetersizlik değil, toplumsal bilgi okuryazarlığının düşük olmasıdır. Manipüle edilmemek ve dijital haklarımızı savunabilmek için bu yetkinlik artık okuma-yazma bilmek kadar elzemdir.” dedi.
Veri toplamak bir arşivcilik, bilgiyi manalandırmak ise dedektiflik
Geleceğe yönelik riskleri pahalandıran Hakan Özdemir, “Veri toplamak bir arşivcilik, datayı manalandırmak ise dedektifliktir. Elinizde binlerce kesimlik bir yapboz kutusu olduğunu düşünün; kesimleri kutuda biriktirmek data toplamaktır. O modülleri birleştirip görüntüyü ortaya çıkarmak ise anlamlandırmaktır. Teknoloji dünyası artık data depolamayı aştı; şu anki büyük yarış, bu datadan kimin daha süratli ve isabetli ‘sonuç’ çıkaracağı üzerine konseyi.
Dijital sistemler ve algoritmaların, beşerler tarafından ve geçmiş bilgilerle eğitildiğini kaydeden Hakan Özdemir, “Eğer geçmiş datalarda toplumsal bir önyargı varsa (örneğin; belli bir meslek kümesinde yalnızca erkekler çalışmışsa), algoritma bunu bir kural zannedebilir ve gelecekteki bayan adayları eleyebilir. Teknoloji tarafsız üzere görünse de bilginin kendisi kirliyse yahut yanlıysa, çıkan sonuç da ayrımcı olabilir. Bu, dijital etiğin en büyük tartışma hususlarından biridir.” diye konuştu.
En büyük tehlike bilgi manipülasyonu
Veri ihlallerinin (şifre çalınması, kart kopyalanması) maddi hasar vereceğini ve bunun da telafi edilebilir olduğunu anlatan Hakan Özdemir, “Ancak data manipülasyonu çok daha tehlikeli bir boyuta evriliyor. Bilhassa ses ve imaj kopyalama teknolojilerinin gelişmesiyle, ‘gerçeklik algımızın’ manipüle edilmesi riskiyle karşı karşıyayız. İnsanların söylemedikleri sözleri söylemiş üzere gösteren, olayları çarpıtan içerikler, yalnızca bireyleri değil, toplumun itimat hissini ve toplumsal hayatı tehdit eder hale gelecektir.” tabirinde bulundu.
‘Saklayacak bir şeyim yok’ çağın en büyük yanılgısı…
“Benim randımandan ne olur ki?” fikrinin büyük bir yanılgı olduğunu vurgulayan Hakan Özdemir, kelamlarını şu ikazla tamamladı:
“Ben değerli biri değilim, saklayacak bir şeyim yok” niyeti dijital çağın en büyük yanılgısıdır. Sizin veriniz tek başına anlamsız gelebilir fakat milyonlarca kişinin verisiyle birleştiğinde toplumsal davranışları yönlendirmek için kullanılır. Ayrıyeten kişisel olarak da; sesiniz, yüzünüz yahut kimlik bilgileriniz kopyalanarak isminize hata işlenebilir yahut yakınlarınız dolandırılabilir. Bilginizi korumak, dijital dünyadaki ‘benliğinizi’ ve prestijinizi korumaktır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı