Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 15 yaş altındaki çocukların toplumsal medya kullanımını sonlandırmayı öngören yasal düzenlemenin bu ay sonunda TBMM’ye sunulacağını açıkladı. Dünyada Avustralya örneğiyle tartışılmaya başlanan “sosyal medyada yaş sınırı” uygulaması, Türkiye’nin de gündemine girdi.
Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Duygu Temel, “sosyal medyada yaş sınırı” uygulamasını kıymetlendirdi.
Algoritmalar çocukları giderek daha riskli içeriklere yönlendiriyor
Sosyal medyanın yaklaşık 20 yıldır hayatımızda olduğuna dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Duygu Temel, çocuklar üzerindeki tesirlerin artık çok daha görünür hâle geldiğini belirterek, şu değerlendirmede bulundu:
“Sosyal medyayla geçen yaklaşık 20 yılın akabinde bu platformların çocuklar üzerindeki tesirleri artık çok daha görünür ve tartışılır hâle gelmiş durumda. Algoritmaların kullanıcıları misal ve giderek daha uç içeriklere yönlendirdiğini biliyoruz; bu bahiste çok sayıda araştırma var. Yetişkinler için bile problemli olabilen bu yapı, çocuklar ve gençler açısından çok daha riskli sonuçlar doğurabiliyor. Örneğin, bilhassa genç kızlarda vücut algısına odaklanan imaj ve görüntüler, algoritmaların tesiriyle görünüş telaşlarını artırabiliyor ve yeme bozukluklarına varan riskler yaratabiliyor. Bu açıdan bakıldığında, 15 yaş altına yönelik bir toplumsal medya sınırlaması, çocukları dijital ortamların en sorunlu taraflarından muhafazaya dönük önleyici bir adım olarak görülebilir. Uzun müddettir ebeveynlerin ve eğitimcilerin lisana getirdiği dertler düşünüldüğünde, bu düzenleme devletin çocukların dijital dünyadaki güvenliği konusunda daha etkin bir rol almaya çalıştığını da gösteriyor.”
Yasak tek başına kâfi değil
Ancak hususun sırf “yasak” üzerinden ele alınmasının kâfi olmayacağını vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Duygu Temel, toplumsal medyanın çocuklar ve gençler için yalnızca risklerden ibaret olmadığını da hatırlattı ve “Sosyal medya tıpkı vakitte çocuklar için toplumsallaşma, aidiyet kurma ve kendini tabir etme alanı. Bu nedenle böylesi bir düzenlemenin katı ve cezalandırıcı bir anlayışla değil, çocukları korurken dijital medya okuryazarlığını ve eleştirel medya kullanımını güçlendiren siyasetlerle birlikte düşünülmesi gerekiyor.” diye konuştu.
Ekrandan kopuş değil, dijital göç yaşanabilir
Düzenlemenin hayata geçmesi hâlinde çocukların medya kullanım alışkanlıklarında kıymetli dönüşümler yaşanabileceğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Duygu Temel, bu sürecin “ekrandan büsbütün kopuş” manasına gelmeyeceğini belirtti ve şunları kaydetti:
“Bu düzenleme hayata geçerse, çocukların ekrandan büsbütün kopması değil, dijital bir göç yaşaması daha muhtemel. Toplumsal medya kullanımının ertelenmesiyle birlikte çocuklar, iletileşme uygulamaları, oyun platformları ve görüntü içeriklerine daha fazla yönelebilir. Bu da medya kullanımının daha kesimli, platformlar ortası geçişlerin daha sık olduğu bir yapıyı beraberinde getirebilir. Birebir vakitte toplumsal medyayla daha geç yaşta tanışmak, kimi çocuklar için daha şuurlu ve denetimli kullanım alışkanlıkları geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Fakat bu dönüşümün kalıcı ve sağlıklı olabilmesi, çocukların dijital dünyayı eleştirel biçimde tanımalarını sağlayacak medya okuryazarlığı ve rehberlik sistemleriyle desteklenmesine bağlı.”
Avustralya örneğinde 16 yaş altı hesaplar kapatıldı
Dünyada bu alandaki en dikkat alımlı örneklerden birinin Avustralya olduğuna işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Duygu Temel, Avustralya hükümetinin çıkardığı yasa doğrultusunda Meta’nın aldığı kararlara ait şu bilgileri paylaştı:
“Avustralya, 10 Aralık 2025’ten itibaren toplumsal medya şirketlerine 16 yaş altındaki çocukların platformlarda hesap sahibi olmasını engelleme mecburiliği getirdi. Düzenlemenin maksadı, çocukların çevrimiçi güvenliğini artırmak ve ziyanlı içeriklerle müsabaka riskini azaltmak. Meta bu düzenlemeye katılmadığını açıklasa da yasaya uyacağını duyurdu ve 4 Aralık’tan itibaren Avustralya’da 16 yaş altı olduğu tespit edilen Facebook, Instagram ve Threads hesaplarını kademeli olarak kapatmaya başladı.”
10 platform yükümlülük altında
Avustralya’daki düzenlemenin sadece Meta’yı kapsamadığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Duygu Temel, toplam 10 toplumsal medya platformunun misal yükümlülüklerle karşı karşıya olduğunu tabir etti ve “Instagram, Facebook ve Threads’in yanı sıra Snapchat, TikTok, YouTube, X, Reddit, Twitch ve Kick olmak üzere toplam 10 platform, 16 yaş altındaki kullanıcıların hesaplarını engellemek ya da kapatmakla yükümlü. Platformların yaş doğrulama için ‘makul adımlar’ atması gerekiyor; aksi hâlde yüksek para cezaları kelam konusu.” halinde konuştu.
Sorumluluk ebeveynlerden platformlara kayıyor
Bu çeşit düzenlemelerin en değerli taraflarından birinin çocukların çevrimiçi güvenliğini ferdî ebeveyn kontrolünün ötesine taşıması olduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Duygu Temel, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Uzun vakittir çocukların toplumsal medyada maruz kaldığı ziyanlı içerikler, siber zorbalık ya da ruh sıhhatini olumsuz etkileyebilecek paylaşımlar konuşuluyor; ancak birden fazla vakit tahlil ‘aileler dikkatli olmalı’ noktasında kalıyordu. Avustralya’daki düzenleme ise bu yaklaşımı değiştirerek, bu ortamları tasarlayan şirketleri daha net biçimde sorumlu tutuyor. Erken yaşta ve ağır toplumsal medya kullanımının çocuklar üzerinde baskı yarattığına dair korkular da bu kararın ardındaki temel nedenlerden biri. 16 yaş altı için getirilen hudut, çocukları büsbütün dijital dünyadan koparmayı değil, daha denetimli ve inançlı bir çevrimiçi tecrübe sunmayı hedefliyor. Avustralya, çocukların toplumsal medya kullanımını sınırlamak için ülke seviyesinde kapsamlı bir yasa çıkaran birinci ülke. Bu istikametiyle öbür ülkeler için değerli bir referans oluşturabilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı